دیابت یکی از شایعترین بیماریهای مزمن در سراسر جهان است که میلیونها نفر را درگیر کرده و همواره این سوال مطرح میشود که آیا میتوان از بروز آن پیشگیری کرد؟ در حالی که پیشگیری از همه انواع دیابت ممکن نیست، با اتخاذ برخی تغییرات در سبک زندگی، میتوان به طور قابل توجهی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش داد.
متخصصان غدد بر این باورند که تمرکز بر فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و مدیریت وزن، کلید اصلی کاهش این خطر است. دکتر مری وویوکلیس کلیس، متخصص غدد، شش راهکار موثر را برای کمک به کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مطرح میکند و توضیح میدهد که کدام عوامل را میتوان تغییر داد و کدام یک خارج از کنترل ما هستند.
آیا میتوان از دیابت پیشگیری کرد؟
دیابت زمانی رخ میدهد که سطح قند خون شما برای مدت طولانی بالا بماند. انواع مختلفی از دیابت وجود دارد، اما اشکال اصلی آن دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ هستند.
دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است و به طور کلی قابل پیشگیری نیست. اما دیابت نوع ۲ زمانی ایجاد میشود که بدن شما نمیتواند انسولین را به درستی استفاده کند؛ این وضعیت مقاومت به انسولین نامیده میشود. شما میتوانید با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی خود، به کاهش این مقاومت کمک کنید.
به گفته دکتر کلیس، عوامل متعددی در ایجاد مقاومت به انسولین نقش دارند که برخی از آنها مانند وزن و عادات غذایی قابل تغییر هستند. او تاکید میکند که پیشگیری از دیابت نوع ۲ در نهایت به کاهش ریسک کلی افراد بستگی دارد. اینجاست که باید شروع کنید:
۶ گام موثر برای پیشگیری از دیابت نوع ۲
پیشگیری از دیابت نوع ۲ بیشتر شبیه یک دوی ماراتن است تا یک دوی سرعت. این فرآیند مستلزم ایجاد و حفظ عادات سالم در طولانیمدت است. دکتر کلیس شش نقطه عطف اصلی را در پیشگیری از دیابت نوع ۲ تشریح میکند:
۱. ورزش منظم داشته باشید
فعالیت منظم بدنی به کاهش سطح قند خون در کوتاهمدت و بلندمدت کمک میکند. همچنین میتواند به حفظ وزن سالم نیز منجر شود.
به گفته دکتر کلیس، توصیه عمومی ۱۵۰ دقیقه فعالیت ورزشی با شدت متوسط در هفته است. او میافزاید که ترکیبی از تمرینات قدرتی و هوازی (کاردیو) بیشترین فایده را دارد. نکته کلیدی یافتن اشکال ورزشی است که از آنها لذت میبرید و برای این کار نیازی به عضویت در باشگاه ورزشی نیست. فعالیتهایی مانند باغبانی، رقص و حتی حمل لباسهای شسته شده نیز همگی نوعی فعالیت بدنی محسوب میشوند.
۲. غذاهای مغذی مصرف کنید
آنچه میخورید میتواند بیش از آنچه فکر میکنید بر قند خون شما تأثیر بگذارد. برخی غذاها — به ویژه غذاهای فوقفرآوریشده — میتوانند باعث افزایش ناگهانی و شدید قند خون شوند. تمرکز بر وعدههای غذایی متعادل در طول زمان میتواند به کاهش خطر کمک کند.
متخصصان اغلب برنامههای غذایی زیر را توصیه میکنند:
- رژیم مدیترانهای: یک برنامه انعطافپذیر که بر تغذیه تازه و گیاهی تکیه دارد.
- رژیم دش (DASH): برنامهای که مصرف کمتر نمک را تشویق میکند.
- روش بشقاب: راهکاری برای استفاده از بشقاب شما به منظور مدیریت سهم غذایی.
وعدههای غذایی مغذی و متعادل برای همه افراد، چه دیابت داشته باشند و چه نداشته باشند، مفید هستند. دکتر کلیس بر لزوم تمرکز بر سبک زندگی سالمتر برای همه تأکید میکند و توصیه میکند که وعدههای غذایی شامل ترکیبی از پروتئین، سبزیجات و کربوهیدراتهای پیچیده باشند.
۳. وزن سالم خود را حفظ کنید
چربی اضافی بدن، به ویژه در ناحیه شکم و اطراف اندامهای داخلی، استفاده صحیح از انسولین را برای بدن دشوار میکند. دکتر کلیس چاقی را یکی از مهمترین عوامل خطر قابل تغییر برای دیابت نوع ۲ میداند.
اما وزن سالم برای شما چقدر است؟ این مقدار برای همه یکسان نیست. اما دو معیار میتوانند به شما در جهت درست کمک کنند: شاخص توده بدنی (BMI) و دور کمر.
اگر BMI یا دور کمر بالاتری دارید، همچنان میتوانید تغییراتی ایجاد کنید. وی خاطرنشان میکند که هرگونه کاهش وزن میتواند برای مدیریت قند خون مفید باشد و حتی کم کردن تنها ۵ درصد از وزن کلی بدن نیز کمککننده است.
۴. سیگار نکشید
سیگار کشیدن باعث التهاب در بدن میشود که میتواند مقاومت به انسولین را افزایش دهد. در مقایسه با افرادی که هرگز سیگار نکشیدهاند، افراد سیگاری تقریباً دو برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به پیشدیابت قرار دارند.
از فوایدی مانند پیشگیری از دیابت گرفته تا کاهش خطر ابتلا به سرطان، پرهیز از سیگار راهی عالی برای محافظت از سلامت کلی شماست.
اما اگر سیگار میکشید، هنوز هم امید هست. حدود ۱۰ سال پس از ترک سیگار، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ شما میتواند به همان سطحی برسد که برای فردی که هرگز سیگار نکشیده است.
۵. به اندازه کافی بخوابید
مطالعات نشان میدهند که کمتر از هفت ساعت خوابیدن در شب با افزایش مقاومت به انسولین مرتبط است.
دکتر کلیس هشدار میدهد که اغلب افراد قدرت یک خواب خوب شبانه را دستکم میگیرند، در حالی که این موضوع تأثیرات عمیقی بر جنبههای مختلف سلامتی، از جمله سطح قند خون دارد. سعی کنید هفت تا نه ساعت بخوابید. کیفیت خواب نیز اهمیت دارد. اگر پس از رسیدن به این هدف باز هم احساس خستگی میکنید، ممکن است اختلال خواب داشته باشید. برای کمک به پزشک خود مراجعه کنید.
۶. استرس را مدیریت کنید
استرس باعث ترشح هورمونهایی در بدن میشود که قند خون را افزایش میدهند (مانند کورتیزول). استرس زیاد در طول زمان مقاومت به انسولین را افزایش میدهد.
راههای زیادی برای مدیریت استرس وجود دارد، از تمرینات تنفس عمیق گرفته تا گذراندن وقت در طبیعت. راهکاری را پیدا کنید که برای شما مؤثر است. اگر استرس برای شما طاقتفرسا شده است، با پزشک خود در مورد آن صحبت کنید.
حتی اگر همه این گامها را به درستی انجام دهید، باز هم ممکن است به دیابت نوع ۲ مبتلا شوید. این به این دلیل است که برخی از عوامل خطر (مانند سن، ژنتیک و نژاد) خارج از کنترل شما هستند. این بیماری معمولاً به آرامی پیشرفت میکند، بنابراین مراجعه منظم به پزشک برای معاینات دورهای و انجام آزمایشات غربالگری برای پیگیری تغییرات سطح قند خون در طول زمان مفید است.
اگر دیابت نوع ۲ در مورد شما اجتنابناپذیر بود، سعی کنید با خود مهربان باشید و بدانید که همچنان میتوانید فعالانه عمل کنید. به گفته دکتر کلیس، هرچه تشخیص دیابت نوع ۲ زودتر انجام شود و مدیریت آن آغاز گردد، احتمال جلوگیری از عوارض طولانیمدت بیشتر خواهد بود.


